اثر آلودگی هوا بر سلامت باروری

در نوشتار زیر با این مطالب آشنا خواهید شد :

•آلودگی هوا و سلامت باروری چیست؟

•اثرات آلودگی بر باروری مردان

•اثرات آلودگی بر باروری زنان

•توصیه های مراقبتی

آلودگی هوا و سلامت باروری

آلودگی هوا شامل ذرات معلق و گازهای سمی است که نه تنها بر ریه و قلب، بلکه بر سیستم تولیدمثل انسان نیز تأثیر میگذارند. مطالعات نشان میدهند که قرار گرفتن در معرض هوای آلوده میتواند با ایجاد التهاب و استرس در سلو لها، شانس باروری طبیعی را کاهش دهد. این اثرات محدود به یک جنسیت نیست و هر دو گروه مردان و زنان را تحت تأثیر قرار میدهد .

اثرات آلودگی بر باروری مردان

سیستم تولیدمثل مردان به دلیل فرآیند مداوم تولید سلولهای جنسی، در برابر سموم محیطی بسیار آسیب پذیر است :

•کاهش کیفیت اسپرم : ذرات معلق و فلزات سنگین میتوانند باعث کاهش تعداد، تحرک و تغییر شکل ظاهری اسپرمها شوند .

•آسیب به ماده ژنتیکی :(DNA) آلایندههای موجود در هوا باعث تولید مواد سمی و آسیب رسان در بدن میشوند که به هسته مرکزی و ساختار اصلی DNA اسپرم صدمه میزنند. این آسیبهای ساختاری میتوانند مانع از بارداری شده و یا احتمال سقط جنین را در همسر افزایش دهند .

•اختلال هورمونی : گازهایی مانند دی اکسید نیتروژن بر تعادل هورمون تستوسترون اثر منفی گذاشته و میل جنسی و توان باروری را تحت شعاع قرار میدهند.

 

اثرات آلودگی بر باروری زنان

در زنان، آلودگی هوا میتواند از بلوغ تا یائسگی اثرات متفاوتی بر جای بگذارد :

•کاهش کیفیت و ذخیره تخمک : خانمها با تعداد مشخصی تخمک متولد میشوند. آلودگی هوا با ایجاد التهاب در بدن، میتواند باعث پیر شدن زودرس تخمدا نها و کاهش کیفیت تخمکهای باقیمانده شود؛ به طوری که شانس باردار ی طبیعی در محیطهای آلوده کمتر میشود.

•نامنظمی در سیکل قاعدگی : عمل کرده و عملکرد هورمونهای زنانه » مداخله گران هورمونی « آلایندههای هوا مانند (استروژن و پروژسترون) را مختل میکنند؛ به این صورت که با ورود به بدن، رفتار هورمونهای طبیعی را تقلید کرده و پیامهای اشتباهی به سیستم تولیدمثل میفرستند. این پیامهای غلط باعث میشود نظم قاعدگی به هم بخورد و فرآیند تخمک گذاری به درستی انجام نشود.

•شکست در روشهای کمک باروری : آلودگی هوا میتواند باعث شود دیواره رحم آمادگی کافی برای پذیرش جنین را نداشته باشد. این موضوع حتی در روشهای کمک باروری مثل کاشت جنین (IVF) هم دیده شده که در روزهای آلوده ، احتمال موفقیت درمان کمتر میشود.

 

توصیه های مراقبتی

برای کاهش اثرات مخرب آلایندهها بر باروری، رعایت موارد زیر پیشنهاد میشود :

بررسی روزانه کیفیت هوا : قبل از خروج از منزل، شاخص کیفیت هوا را از طریق اپلیکیشنهای معتبر چک کنید. در روزهایی که شاخص بالای ۱۵۰ ) وضعیت قرمز ( است، ذرات معلق به بیشترین حد خود میرسند. در این شرایط از پیاده روی یا ورزش در فضای باز جداً خودداری کنید، زیرا تنفس عمیق حین ورزش، حجم بیشتری از مواد سمی را وارد جریان خون و اندامهای باروری شما میکند .

تغذیه هوشمند و محافظت کننده : بدن ما مکانیزمهای دفاعی طبیعی دارد که میتوان با تغذیه درست آ نها را تقویت کرد. مصرف میوه ها و سبزیجات تازه و رنگی ) مانند کلم بروکلی، گوجه فرنگی، مرکبات و توتها(  که سرشار از آنتی اکسیدان هستند، مانند یک سپر دفاعی عمل میکند. این مواد مغذی اثر تخریبی مواد سمی هوا را در بدن خنثی کرده و از آسیب دیدن سلو لهای جنسی )اسپر م و تخمک ( جلوگیری میکنند.

استفاده از ماسک مناسب:  اگر مجبور به خروج از منز ل هستید، ماسکهای معمولی کاغذی تاثیر چندانی در برابر ذرات معلق ندارند؛ در صورت امکان از ماسکهای استاندارد )مانند FFP2 یا ( N95  استفاده کنید که قابلیت فیلتر کردن ذرات ریز شیمیایی را داشته باشند.

 

تهیه کنندگان: دکتر فرزانه السادات متفقی – دکتر فهیمه رمضانی تهرانی

 

منابع:

1. Conforti A, Mascia M, Cioffi G, De Angelis C, Coppola G, De Rosa P, Pivonello R, Alviggi C, De Placido G. Air pollution and female fertility: a systematic review of literature. Reprod Biol Endocrinol. 2018 Dec 30;16(1):117. doi: 10.1186/s12958-018-0433-z. PMID: 30594197; PMCID: PMC6311303.

2. Ward G, Watts MP, Hansson SR. The unintended consequences of modernity: Pollution and its effect on reproductive, maternal and fetal health. Pregnancy Hypertension. 2025 Jun 1;40:101204.

3. Krzastek SC, Farhi J, Gray M, Smith RP. Impact of environmental toxin exposure on male fertility potential. Transl Androl Urol. 2020 Dec;9(6):2797-2813. doi: 10.21037/tau-20-685. PMID: 33457251; PMCID: PMC7807371.

4. Mansour, H.A.EH., Sadek, A.S.M. Impacts of environmental pollutants and environmentally transmitted parasites on male fertility and sperm quality. Discov Appl Sci 7, 961 (2025). https://doi.org/10.1007/s42452-025-07400-8

5. Canipari R, De Santis L, Cecconi S. Female Fertility and Environmental Pollution. Int J Environ Res Public Health. 2020 Nov 26;17(23):8802. doi: 10.3390/ijerph17238802. PMID: 33256215; PMCID: PMC7730072.

6. Begum MR, Ehsan M, Ehsan N. Impact of environmental pollution on female reproduction. Fertility & Reproduction. 2022 Jun 3;4(02):49-57.

7. Laumbach R, Meng Q, Kipen H. What can individuals do to reduce personal health risks from air pollution? J Thorac Dis. 2015 Jan;7(1):96-107. doi: 10.3978/j.issn.2072-1439.2014.12.21. PMID: 25694820; PMCID: PMC4311076.