در نوشتار زیر با این مطالب آشنا خواهید شد :

• پوکی استخوان
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (تنبلی تخمدان)
• سلامت استخوان در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک
• ژن‌های مشترک در پوکی استخوان و سندرم تخمدان پلی کیستیک
• اختلالات همراه شده با سندرم تخمدان پلی کیستیک و تاثیر آن ها بر استخوان

مقاومت به انسولین

آندروژن‌ها

استروژن ها

چاقی

التهاب

استرس اکسیداتیو

اختلال در میکروبیوم روده

• جمع بندی

 

 

پوکی استخوان

استخوان، علاوه بر نقش ساختاری، یک اندام درون‌ریز پویا است که تحت تأثیر عوامل هورمونی، تغذیه‌ای، متابولیک، و فعالیت بدنی قرار دارد. پوکی استخوان یک بیماری متابولیک استخوان است که با کاهش تراکم معدنی استخوان همراه می شود و خطر شکستگی، عوارض مرتبط و مرگ‌ومیر را افزایش می‌دهد. پوکی استخوان یکی از مهم‌ترین مشکلات سلامت در قرن بیست‌ ویکم به شمار می‌رود که حدود ۲۰۰ میلیون نفر را در جهان مبتلا کرده است.

 

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک

سندرم تخمدان پلی‌کیستیک از شایع‌ترین اختلالات غدد درون‌ریز در زنان است که ۲/۲ تا 7/26 درصد از زنان جهان و حدود ۱۷ درصد از زنان ایرانی را در سنین باروری تحت تأثیر قرار می‌دهد. این سندرم با افزایش سطوح آندروژن‌ها (هورمون های مردانه)، اختلال در تخمک‌گذاری و تشکیل کیست‌های تخمدانی مشخص می‌شود.

 

 

 

 

سلامت استخوان در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک

مطالعات محدودی با نتایج متناقض، ارتباط بین سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و سلامت استخوان را بررسی کرده‌اند. برخی پژوهش‌ها در زنان مبتلا به این سندرم، تغییرات قابل‌توجه در تراکم معدنی استخوان، افزایش خطر شکستگی و تغییر در شاخص‌های بازسازی استخوان را نسبت به زنان سالم گزارش کرده‌اند، در حالی‌ که برخی دیگر تفاوت معناداری در این شاخص‌ها گزارش نکرده اند.

ژن‌های مشترک در پوکی استخوان و سندرم تخمدان پلی کیستیک

چندین ژن کلیدی و مسیرهای مولکولی مشترک بین سندرم تخمدان پلی کیستیک و پوکی استخوان وجود دارد. این عوامل ژنتیکی و مولکولی تعادل هورمونی، بازسازی استخوان و فرآیندهای متابولیکی را تنظیم می‌کنند که بر عملکرد تولید مثلی و یکپارچگی اسکلتی تأثیر می‌گذارند.

 

 

اختلالات همراه شده با سندرم تخمدان پلی کیستیک و تاثیر آن ها بر استخوان

سندرم تخمدان پلی کیستیک می تواند با اختلالاتی از جمله مقاومت به انسولین، عدم تعادل هورمونی، چاقی، التهاب، استرس اکسیداتیو، و اختلال در میکروبیوم روده همراه شود که این عوامل اثرات متفاوتی بر متابولیسم استخوان می گذارند.

 

مقاومت به انسولین

مقاومت به انسولین، که در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک شایع است، نقش مهمی در پاتوفیزیولوژی این سندرم دارد. در حالی که انسولین در سطوح طبیعی به سلامت استخوان کمک می‌کند، سطوح بالای آن در شرایط مقاومت به انسولین، همراه با افزایش توده چربی و عوامل ‌التهابی، می‌تواند با اثرات مضر بر تراکم معدنی استخوان و تحلیل بافت استخوان، سلامت استخوان را به خطر بیاندازد.

 

آندروژن‌ها

آندروژن‌ها تاثیر دوگانه‌ای بر سلامت استخوان دارند. سطوح بالای آندروژن ها به حفظ توده استخوانی در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک کمک می‌کند. از سوی دیگر، افزایش آندروژن‌های غدد فوق کلیوی، همراه با افزایش عوامل التهابی، ممکن است منجر به تحلیل استخوان شود.

 

استروژن ها

استروژن‌ها، با تنظیم متابولیسم استخوان، بر رشد، تشکیل و مهار تحلیل استخوان تأثیرگذارند. اثرات مثبت آن‌ها بر توده استخوانی از طریق کاهش مرگ سلولی، استرس اکسیداتیو و مکانیسم‌های دیگر در سلول‌های استخوانی اعمال می‌شود. کمبود استروژن نیز با تغییر پاسخ‌های ایمنی و افزایش التهاب، به استخوان آسیب می‌رساند.

 

چاقی

چاقی می‌تواند اثرات مثبت یا منفی بر متابولیسم استخوان داشته باشد و به ‌عنوان یک اختلال شایع در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، نقش مهمی در سلامت استخوان این بیماران ایفا می‌کند. پاسخ استخوان به چاقی پیچیده بوده و به عواملی مانند بار مکانیکی ناشی از وزن و عوامل التهابی ترشح‌ شده وابسته است.

 

التهاب

افزایش سطح عوامل التهابی در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک ممکن است ناشی از چاقی، افزایش آندروژن‌ها و اختلال در عملکرد تخمدان باشد. این التهاب می‌تواند متابولیسم استخوان را مختل کرده و خطر تحلیل استخوان و شکستگی را در این زنان افزایش دهد.

 

استرس اکسیداتیو

استرس اکسیداتیو، که در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک شایع است، می‌تواند از طریق عدم تعادل هورمونی، التهاب مزمن، مقاومت به انسولین و عوامل سبک زندگی منجر به پوکی استخوان شود.

 

اختلال در میکروبیوم روده

اختلال در میکروبیوم روده در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک گزارش شده که ممکن است متابولیسم استخوان را مختل کند. همچنین، ارتباطی محتمل میان اختلال در میکروبیوم روده و پوکی استخوان وجود دارد که از طریق سیستم‌های ایمنی و غدد درون‌ریز و نیز جذب کلسیم و اسید فولیک بر توده استخوانی اثر می‌گذارد.

 

جمع بندی

اختلالات همراه شده با سندرم تخمدان پلی‌کیستیک می‌توانند به‌ صورت مثبت یا منفی بر متابولیسم استخوان اثر بگذارند. با وجود اثرات بالقوه مفید انسولین، آندروژن‌ها، استروژن‌ها و چاقی بر توده استخوانی، مقاومت به انسولین، کمبود استروژن، التهاب، استرس اکسیداتیو و اختلال در میکروبیوم روده ممکن است متابولیسم استخوان را در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک مختل کند. انجام مطالعات بیشتر برای بررسی خطر شکستگی و پوکی استخوان و روشن شدن مکانیسم‌های دخیل ضروری است؛ همچنین تشخیص زودهنگام و مداخله مناسب می‌تواند پیامدهای پزشکی، مالی و اجتماعی را کاهش داده و بقای طولانی‌مدت و کیفیت زندگی این بیماران را بهبود بخشد.

 

 

 

گردآورندگان:  مهسا نوروززاده، دکتر فهیمه رمضانی تهرانی

 

منابع :

 

 

            1. Sozen T, Özışık L, Başaran NÇ. An overview and management of osteoporosis. European journal of rheumatology. 2016;4  (1): 46.

            2. Sudhakaran G, Priya PS, Jagan K, Haridevamuthu B, Meenatchi R, Arockiaraj J. Osteoporosis in polycystic ovary syndrome (PCOS) and involved mechanisms. Life        Sci.2023; 335 122280. 10.1016/j.lfs.2023.122280.

            3. Li J, Qiao J, Li Y, Qin G, Xu Y, Lao K, et al. Metabolic disorders in polycystic ovary syndrome: from gut microbiota biodiversity to clinical intervention. Front

                  Endocrinol(Lausanne). 2025;16  1526468. Pmc12066289.10.3389/fendo.2025.1526468.

            4. Noroozzadeh M, Amiri M, Farhadi-Azar M, Ramezani Tehrani F. Bone Health in Women With Polycystic Ovary Syndrome: A Narrative Review. J Clin Densitom.

                 2022; 25   (4): 606-14. 10.1016/j.jocd.2022.02.005.

           5. Mills EG, Abbara A, Dhillo WS, Comninos AN. Effects of distinct Polycystic Ovary Syndrome phenotypes on bone health. Front Endocrinol (Lausanne). 2023; 14      1163771. Pmc10213631.10.3389/fendo.2023.1163771.