در نوشتار زیر با این مطالب آشنا خواهید شد :

• مقدمه
• اندومتریوز چیست؟
• عوامل خطر بیماری اندومتریوز
• علائم اندومتریوز
• علل اندومتریوز
• تاثیر اندومتریوز بر باروری
• شانس بارداری در زنان مبتلا به اندومتریوز
• چه زمانی باید برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کرد؟
• روش‌های کمک‌باروری در اندومتریوز
• اندومتریوز و بارداری
• درمان اندومتریوز
• اندومتریوز و آمادگی برای بارداری
• بارداری پس از جراحی
• مدیریت درد اندومتریوز در دوران بارداری
• مراجعه به پزشک
• جمع بندی

 

مقدمه

تشخیص اندومتریوز برای بسیاری از زنان با نگرانی و فشار روانی همراه است. این دغدغه‌ها هنگامی که تصمیم به بارداری مطرح می‌شود، شدت می‌یابند. پرسش‌هایی مانند اینکه آیا با وجود اندومتریوز امکان باردار شدن وجود دارد یا این بیماری چه تأثیری بر روند بارداری و سلامت جنین دارد، ذهن بسیاری از مبتلایان را مشغول می‌کند. آگاهی دقیق از ارتباط اندومتریوز با باروری و بارداری می‌تواند اضطراب ناشی از این وضعیت را کاهش دهد. در این مطلب به بررسی این موضوعات می‌پردازیم.

اندومتریوز چیست؟        

اندومتریوز اختلالی در دستگاه تناسلی زنان است  که در آن بافتی مشابه پوشش داخلی رحم خارج از حفره رحم رشد می‌کند. این بافت ممکن است در تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ و در موارد نادر در سایر بخش‌های بدن مشاهده شود. اندومتریوز بیماری بدخیم نیست، اما می‌تواند با ایجاد التهاب، چسبندگی یا انسداد در لوله‌های رحمی، بر توانایی باروری و روند بارداری تأثیر بگذارد.

عوامل خطر بیماری اندومتریوز

اگرچه اندومتریوز می‌تواند در هر زن در سنین باروری رخ دهد، برخی عوامل احتمال ابتلا را افزایش می‌دهند، از جمله:

• نداشتن سابقه بارداری
• سابقه خانوادگی اندومتریوز در بستگان درجه یک
• خونریزی قاعدگی طولانی، به‌ویژه بیش از ۷ روز
• فاصله کوتاه یا نامنظم بین سیکل‌های قاعدگی
• اختلالاتی که مانع خروج طبیعی خون قاعدگی می‌شوند

این عوامل لزوماً به معنای ابتلای قطعی نیستند، اما احتمال بروز بیماری را افزایش می‌دهند.

علائم اندومتریوز

شایع‌ترین علامت اندومتریوز درد است، اما شدت و نوع آن در افراد مختلف متفاوت است. در برخی زنان، ناباروری ممکن است اولین نشانه باشد. علائم رایج عبارت‌اند از:

• درد شدید در دوران قاعدگی
• درد مزمن در ناحیه کمر، لگن یا پایین شکم
• درد هنگام یا پس از رابطه جنسی
• درد هنگام دفع یا حرکات روده، به ‌ویژه در دوران قاعدگی
• خونریزی شدید یا لکه ‌بینی
• ناباروری

علل اندومتریوز

علت دقیق اندومتریوز هنوز مشخص نیست، اما چند نظریه مطرح است:

• قاعدگی رتروگراد: بخشی از خون قاعدگی به جای خروج کامل، به لگن بازمی‌گردد و سلول‌های مشابه بافت رحم در خارج از رحم مستقر و رشد می‌کنند.
• عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی بیماری
• اختلالات ایمنی و هورمونی
• التهاب مزمن لگن

در صورت رشد بافت‌ها در تخمدان، ممکن است کیست اندومتریوزی (اندومتریوما) شکل گیرد و چسبندگی‌ها یا آسیب به لوله‌های فالوپ روند انتقال تخمک را مختل کند، که ممکن است باعث کاهش شانس باروری شود.

تأثیر اندومتریوز بر باروری

اندومتریوز می‌تواند از چند مسیر بر توانایی بارداری اثر بگذارد:

• انسداد یا آسیب لوله‌های فالوپ و جلوگیری از رسیدن اسپرم به تخمک
• کاهش کیفیت تخمک در موارد درگیری تخمدان
• ایجاد چسبندگی‌های لگنی که عملکرد طبیعی اندام‌های تناسلی را مختل می‌کند
• اختلال در فرآیند لانه‌گزینی جنین

شانس بارداری در زنان مبتلا به اندومتریوز

اندومتریوز ممکن است روند باردار شدن را طولانی‌تر یا پیچیده‌تر کند، اما به معنای ناتوانی قطعی در بارداری نیست. بسیاری از زنان مبتلا بدون مشکل خاصی باردار می‌شوند. با این حال، درصد قابل‌توجهی از زنان نابارور به اندومتریوز مبتلا هستند و احتمال نیاز به سزارین در این گروه بیشتر گزارش شده است.

چه زمانی باید برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کرد؟

تشخیص تأثیر اندومتریوز بر باروری هر فرد ساده نیست. توصیه می‌شود زوج‌ها ابتدا به‌صورت طبیعی اقدام کنند و در صورت تأخیر به پزشک مراجعه نمایند:

• زنان زیر ۳۵ سال: پس از ۱۲ ماه تلاش ناموفق
• زنان بالای ۳۵ سال: پس از ۶ ماه تلاش ناموفق
  برخی متخصصان برای همه زنان مبتلا، صرف‌نظر از سن، مراجعه پس از ۶ ماه را مناسب می‌دانند.

روش‌های کمک‌باروری در اندومتریوز

برای افزایش شانس بارداری، در برخی موارد جراحی برای برداشتن بافت‌های درگیر یا چسبندگی‌ها انجام می‌شود. در صورت عدم پاسخ مناسب، روش‌های کمک‌باروری مانند IUI یا IVF مطرح می‌شوند.

اندومتریوز و بارداری

اندومتریوز ممکن است روند بارداری را تحت تأثیر قرار دهد و احتمال نیاز به سزارین را افزایش دهد، اما بسیاری از زنان مبتلا بارداری سالم و موفقی تجربه می‌کنند.

عوارض احتمالی:

1. جفت سرراهی: قرار گرفتن جفت در بخش پایینی رحم که احتمال سزارین را افزایش می‌دهد.
2. سقط جنین: احتمال کمی بالاتر از جمعیت عمومی.
3. زایمان زودرس: التهاب مزمن لگن می‌تواند ریسک را افزایش دهد.
4. پره‌اکلامپسی: احتمال کمی افزایش می‌یابد، اما با کنترل پزشکی قابل مدیریت است.

در بسیاری از موارد، با شروع بارداری و قطع چرخه قاعدگی، فعالیت اندومتریوز کاهش می‌یابد و علائم فروکش می‌کنند. شواهدی دال بر افزایش خطر نقایص مادرزادی جنین به دلیل اندومتریوز وجود ندارد.

درمان اندومتریوز

اندومتریوز بیماری مزمنی است و درمان قطعی ندارد. اهداف درمان عبارتند از کاهش درد، بهبود قاعدگی و افزایش شانس باروری. روش‌های درمانی شامل:

• داروهای آنتاگونیست گنادوتروپین:  توقف موقت تخمک‌گذاری و مهار رشد بافت اندومتریوز
• جراحی لاپاراسکوپی:  برداشتن بافت اندومتریوز و کیست‌ها
• روش‌های کمک‌باروری(ART): مانند IUI و IVF برای مشکلات لقاح یا لانه‌گزینی

 

اندومتریوز و آمادگی برای بارداری

هدف پیش از بارداری، کاهش درد و افزایش شانس بارداری موفق است. داروهای هورمونی می‌توانند قاعدگی را سرکوب کنند اما برای زمان اقدام به بارداری ایده‌آل نیستند. جراحی لاپاراسکوپی در موارد منتخب برای برداشتن ضایعات توصیه می‌شود. قرص‌های ضدبارداری درمان قطعی نیستند و در دوران بارداری مجاز نیستند.

بارداری پس از جراحی

پس از جراحی لاپاراسکوپی، بارداری در بسیاری از زنان امکان‌پذیر است. موفقیت بستگی به سن، شدت بیماری، سلامت تخمدان‌ها و سایر مشکلات باروری دارد. پیگیری منظم پزشکی و برنامه‌ریزی دقیق برای بارداری اهمیت بالایی دارد.

مدیریت درد اندومتریوز دردوران  بارداری

در دوران بارداری، درمان درد نیازمند احتیاط است. روش‌های غیردارویی مانند استراحت، گرمای ملایم، حرکات کششی سبک و فیزیوتراپی توصیه می‌شوند. مصرف خودسرانه داروهای ضدالتهاب، به‌ویژه پس از هفته بیستم، ممنوع است.

مراجعه به پزشک

مشورت با متخصص زنان پیش از اقدام به بارداری ضروری است. همچنین در صورت تلاش ناموفق ۶ تا ۱۲ ماهه یا درد شدید یا سابقه جراحی لگنی، مراجعه فوری توصیه می‌شود.

جمع‌بندی

اندومتریوز می‌تواند بر باروری تأثیر بگذارد، اما مانع قطعی بارداری نیست. با مراقبت صحیح، پیگیری پزشکی و برنامه‌ریزی مناسب، بسیاری از زنان مبتلا بارداری موفق و فرزند سالم دارند.

 

گردآورندگان:  مهبانو فرهادی آذر، دکتر فهیمه رمضانی تهرانی

 

منابع:

 

1. https://www.whattoexpect.com/getting-pregnant/ovulation/endometriosis
2. https://www.endometriosis-uk.org/endometriosis-fertility-and-pregnancy
3. https://www.verywellhealth.com/pregnancy-with-endometriosis-4123852
4. https://www.pregnancybirthbaby.org.au/how-endometriosis-affects-pregnancy
5. https://www.healthline.com/health/endometriosis/endometriosis-during-pregnancy
6. https://www.fertifa.com/post/endometriosis-and-pregnancy
7. https://www.jeanhailes.org.au/health-a-z/endometriosis/fertility